Çin Devlet Başkanı Xi Jinping göreve geldikten sonra Çin politik hayatına yeni bir kavram kazandırmıştır: Çin Rüyası. Bu rüyayı gerçekleştirmek için Çin politika yapıcıları kendilerine “iki tane yüzyıl hedefi” adı verilen bir hedef belirlemişlerdir. Buradaki “iki yüzyıl”dan birincisi Çin Komünist Partisi’nin yüzüncü yılı olan 2021’i, ikincisi ise Çin Halk Cumhuriyeti’nin yüzüncü yılı olan 2049’u belirtmektedir. 2021’in hedefi, tam manasıyla temel ihtiyaçları karşılanmış zengin bir toplum oluşturmak, 2049’un hedefi ise güçlü, demokratik, medeni, uyumlu ve modern bir sosyalist devlet meydana getirmektir. On Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı’nın (13. BYKP)  ilk yüzyıl hedefinin son beş yılına denk gelmesi haliyle 13. BYKP’nin de temel hedefini belirlemiştir: Halkın temel ihtiyaçlarını karşılayarak zengin bir toplum oluşturmak.

Diğer beş yıllık planlara nazaran daha çok kültürel ve sosyal projenin 13. BYKP’de bulunması da yukarıdaki hedefe ulaşmak amacını güdüyor.

Kalkınma Planlarının Geçmişi ve Genel İşleyişi

Kalkınma planları basitçe sosyalist ülkelerde ekonomik kalkınmayı kontrol etmek adına devlet tarafından gerçekleştirilen hamleleri ifade eder. Kalkınma planları ilk defa Sovyetler Birliğinde 1928-1932 arasında hayata geçirilmiştir. İlk kalkınma planının Sovyetler Birliği’ne yaptığı ekonomik katkının büyüklüğü, diğer sosyalist ülkelerin de bu tür kalkınma modelini uygulamalarına ilham kaynağı olmuştur. Birliğini sağladıktan sonra Çin Halk Cumhuriyeti’nin yaptığı ilk işlerden biri de kalkınma planı oluşturmak olmuştur.

Çin’in ilk kalkınma planı 1953 yılında belirlenmiştir. 1966’daki Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı’ndan itibaren ise istisnasız her beş yılda bir bu planlar yürürlüğe sokulmuştur. İlk başlarda planlar daha çok ekonomik olmakla beraber yıllar geçtikçe gerçekleşen reform hareketlerinin de etkisiyle kalkınma planlarının muhtevası sosyal, kültürel, eğitimsel ve çevresel alanları da içerecek şekilde genişlemiştir. Belki de bundan dolayı On Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı tasarlanırken Çince plan manasına gelen “计划”(jihua) kelimesi, ilke, ana hat, prensip manalarına gelen “规划”(guihua) kelimesi ile değiştirilmiştir.

Kalkınma planlarını daha iyi anlamak için onları demokratik ülkelerdeki seçim bildirgelerine benzetebiliriz. Nasıl ki demokratik partiler seçildiklerinde neler yapmayı vaat ediyorlarsa onu seçim bildirgesinin içinde belirtirler, aynı şekilde Çin’de de Çin Komünist Partisi(ÇKP) gelecek beş yıl için nasıl bir yol izleyeceğini, neler yapmayı planladığını halka kalkınma planları vasıtasıyla bildirir.

Çin’de kalkınma planları iki temel grup tarafından oluşturuluyor: Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu(UKRK) ile Merkez Mali Çalışma Grubu Ofisi(MMÇGO). Bu iki yapının temel işlevi  kalkınma planının taslağını ve temel fikri altyapısını oluşturmaktır. Planın genel şekli oluşturulduktan sonra tavsiye aşamasına gelinir. Bu aşamada bürokratlar, akademisyenler, ülke dışında etkin rol sahibi olanlar ve halktan oluşan dört farklı gruptan kendi alanlarına giren konular ile ilgili tavsiye alınır. Bu tavsiyeler ile birlikte oluşturulan kalkınma planı Ulusal Halk Kongresi tarafından da kabul edilirse yürürlüğe girer.

Çin’in kalkınma planlarını anlamak için sadece ele aldıkları beş yıl süreyle de sınırlandırmamak gerekir. Kalkınma planları büyük bir resmin beş yıllık küçük parçalarını oluştururlar. Eğer planda yeni bir proje ortaya atılmışsa bu projenin ilk defa planla duyurulacak olması çok düşük bir ihtimaldir. Genelde böyle projelerin arka planda hazırlığı yapılmış, belki de ülkenin bazı bölgelerinde pilot olarak denenmeye başlanmış bile demektir. Bu yüzden kalkınma planlarında belirlenen politikaların ifadesinde kullanılan fiillerin çoğu geliştirmek, güçlendirmek, artırmak, yükseltmek gibi hâlihazırda var olan bir durumu daha iyiye götürmeyi ifade eden kelimelerdir.

Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Halk Kongresi 13. BYKP’yi 2016 Mart ayında oylayacak. O zamana kadar kalkınma planında değişiklikler olabilir ama bu değişiklikler genel çizgilere dokunacak kadar büyük olamayacaktır. 13. BYKP önümüzdeki beş yıl için ülkenin genel olarak yönünün nereye doğru olduğunu yani istikametini belirleyecektir. Bu yolun nasıl olacağına ileride gerçekleştirilecek olan merkezi ve bölgesel çok sayıdaki istişare toplantılarında karar verilecek. Kısacası istikameti 13. BYKP belirler, nasıl gerçekleştirileceğine yönetim organları karar verir.

13.BYKP’nin Kalkınma Prensibi ve Hedefleri

Çin’in 13. BYKP’deki ana hedefi 2020’ye kadar temel ihtiyaçları tamamen karşılanmış zengin bir toplum kurmaktır. Bu hedefe giderken dikkat edilmesi gereken altı prensip ise kalkınma planında şöyle sıralanmıştır: Halkın hâkim konumunu korumak; bilimsel gelişimi korumak; reformları derinleştirmek; yasanın üstünlüğü ilkesini güçlendirmek; ülke içi ve dışını bir bütün olarak inceleyebilmek ve parti liderinin konumunu korumak.

13.BYKP’de kalkınma hedefi ekonomik alan ile sınırlandırmamıştır. Planda kararlaştırılmış beş hedef şunlardan oluşmaktadır: Ekonomik büyümeyi orta-yüksek seviyede tutmak, halkın hayat seviye ve kalitesini genel olarak artırmak, halkın sosyo-kültürel değerini ve medeniyet seviyesini artırmak, yaşam ortamının kalitesini artırmak, oluşturulan sistemlerin tamamlanması ve tam bir şekilde tanınması.

Çin’in kalkınma planlarında belirlediği hedefler bazı kesimlerce ütopik olarak görülebilir. Belirlenen hedeflere ulaşılmasının günümüz dünyasında ve dinamik uluslararası zeminde çok zor olması kalkınma planlarına yöneltilen itirazlardan. Bu itirazların haklılık payının olması ile birlikte Çin’in sadece göz boyamak, propaganda yapıp kendi halkını kandırmak gibi sebeplerden dolayı böyle bir plan belirlediğini zannetmek ise kısaca Çin’de yaşanan gelişmelere gözünü kapamak manasına gelir. Çin’in 13. BYKP’de aldığı kalkınma planı kararlarının bir çoğunun altyapı çalışmaları zaten ülke genelinde devam etmekte. Örneğin beş yıllık planda yapılan tavsiyelerden birçoğu piyasanın serbestleştirilmesi yönünde. Devletin şirket işleyişlerine karışmaması adına tedbirler alınması, tarım ürünleri fiyat belirleme politikalarında reformlara gidilmesi, fikri mülkiyet haklarının korunmasında iyileştirmelere gidilmesi, elektrik, petrol, gaz gibi alanlarda tekelden kurtularak rekabet ortamının kurulması gibi politikalar bunlardan sadece bazıları. Bu politikaların çoğu son yıllarda zaten Çin’in gündeminde olan konulardı ve kalkınma planında zikredilmeleri yeni hedef koymak gibi değil de ulaşılması gereken hedefleri tekrar ederek kamuoyu bilincini kuvvetlendirmek amacını gütmekte.

13.BYKP’de Yer Alan Politikalar

Ekonomik büyüme elbette kalkınma planının en çok dikkat çeken konusu. Ama planda Çin sosyal hayatına yönelik son derece önemli tavsiyeler de yapılmış durumda. Örneğin tek çocuk politikasının rahatlatılarak ikinci çocuğa izin verilmesi sosyal alanda Çin adına devrim niteliğinde değerlendiriliyor.

Kalkınma planındaki yeni politikalar beş ana dalda incelenebilir. Bu dallardan birincisi inovatif kalkınma. Bu meyanda atılması gereken adımlar, ülke geneli veri bankası oluşturma, ürün ve hizmet fiyatı alanındaki rekabeti artırma adına fiyat kontrolünü azaltma, hisse senedi ve bono marketlerindeki işlem sisteminde reforma gitme ve kreatif alanları geliştirmek için ülke çapında bir seri laboratuvar kurma gibi politikalar etrafında toplanıyor. İkinci dal koordine kalkınma adını alıyor. Bu kalkınma türünün hedefleri arasında emlak ve nüfus kayıt sistemindeki reformların genişletilmesi, ülke savunması ve askeri alanda reformların hızlandırılması ve internet düşünce kültürünün oluşturulmaya çalışması yer alıyor. Yeşil kalkınma hedeflerini ise yeni nesil enerjili arabaların desteklenmesi, enerji ve su kaynaklarında çift kontrol sisteminin oluşturulması ve eyalet çevre koruma kontrol sistemlerinin yürütme tarafından direkt kontrol edilmesi oluşturuyor.

Kalkınmanın dördüncü yüzü dışa açık kalkınma adını alıyor. Finans sisteminin dışa açılmasını genişletme, uluslararası düzende aktif bir şekilde rol alma, serbest ticaret alanlarının artırılmasını sağlama, RMB’nin değiştirilebilir olmasını sağlama bu kalkınma çeşidinin temel politikalarını oluşturuyor. Son olarak paylaşımcı kalkınmada ise devlet hastanelerinde reforma gidilmesi, sosyal sigorta sisteminin kapsamının artırılması, emeklilik yaşının yükseltilmesi, iki çocuk politikasının benimsenmesi hedefleri belirlenmiş.

Sonuç

13. Beş Yıllık Kalkınma Planı ekonomik bir ilerleme planı olmaktan çok, ekonomik stabiliteyi korurken mevcut sosyal sorunları çözmeyi hedefleyen bir kalkınma planı olarak karşımıza çıkıyor. Planda net sayısal verilerle hedef konulmayıp genel bir istikamet belirlenmesinden dolayı şimdilik yeni politikaların gerçekleştirilmesi ile ilgili yorum yapmak için erken. Ama ortaya konulan yeni politikaların, geçmişte yapılan eski politikaların uzantısı olduğu dikkate alındığında 13. BYKP’nin hayal ürünü olmayıp, devletin sosyal problemlere farkındalığını ortaya koyan yeni bir yol haritası olduğu ortaya çıkıyor.

KAYNAKÇA