Özet:
Boxer ayaklanması 1899-1901 yılları arasında meydana gelen bir isyandır. İsyanın amacı Emperyalist devletlerin Çin’e olan ekonomik siyasi baskısı yüzünden ortaya çıkmıştır. Shangdong eyaletinde başlayan isyana daha çok köylüler tarafından katılım olmuştur. Fakat isyan, Emperyalist devletler tarafından ağır ve kanlı bir şekilde bastırılmıştır.
1-Ayaklanma Öncesi Çin
1840 Afyon Savaşları’ndan sonra, Emperyalist Dünya, Çin Halkı ile bağlantı kurmaya başladı.Yani diyebiliriz ki Emperyalizmin işgal süreci derinleşmeye başlamıştır. Emperyalizm politik olarak ekonomik olarak askeri ve kültür olarak artık Çin’e ayak basmıştır. Batının sembolü olan Batı dinide artık fark edilmiştir. 1858 Tianjin Antlaşmasıyla ve 1860 Pekin antlaşmasıyla [1]Batı dini mensupları artık Çin’de rahatça dinlerini yaya bileceklerdi. Fakat bu çok zordu. Çünkü eskiden beri Çin halkına göre Ana karaya gelenlerin amacı dinini yaymak değil Çin’in işgal aşamalarından bir tanesi olarak görülüyordu.
Çin ve Japon Jiawu Savaşından[2] önce Çin halkı arasında Batı dinlerine karşı bir mücadele çıkmıştı .Fakat şekillenen bir hareketlilik yoktu.1894 yılında Çin ve Japonya Çine bağlı olan Kore için savaşmaya başladı. Çin bu savaştan büyük bir yenilgiyle ayrıldı ve 1894’den sonra büyük kayıplar yaşamaya başladı. Savaş sonunda İmzalanan Maguan Antlaşması Japonya’ya büyük tazminat ödemek ve imtiyazlar zorunda kaldı. Ancak Emperyalist devletler Japonya’nın Çin üstünde hakimiyet kurmasını engellemek için bu antlaşmaya karıştı. Verilen imtiyazları ve tazminat büyük kısmını geri kaldı.
Çin bu yardım altında emperyalistlere borçlu çıkmıştı. Emperyalist bu yardımdaki amacı Japonya’yı Çin üstündeki hakimiyet kurasını engellemek ve Çin’i kendilerine bağımlı hale getirmekti. İngiltere Fransa ,Rusya bu borçları bahane ederek birçok Çin topraklarını işgal etmişti. Çin toprakları artık batı devletleri tarafından parçalanma tehdidiyle karşı karşıya gelmişti. İşgalden sonra Emperyalist devletler kendi mallarını artık getirmeye başlamışlardı. Demir yollarını onların tamir etmesiyle bir çok işçi işsiz kalmaya başlamıştı.Köylüler ve işçilik yapan çoğu kişinin artık önü engellenmişti. Çin halkı emperyalist devletlere karşı gizliden her eyalette farklı örgütler kurmuşlardı. Aslında bu gizliden örgütlenmelerin temeli Mançu hanedanlığına karşı daha sonra emperyalistlerin Çin’e işgale başlamasıyla amaçlarını Emperyalistleri ülkeden kovmaya çevirmişlerdi. Sloganlarını ise ‘Qing’e destek ol yabancıları yok etti’ [3] olarak belirlemişlerdi.
2- İsyanın Başlangıcı
1897 yılınında Kasım ayında Shandong’da Dadaohui[4] ve Kilise arasında çatışmalar ortaya çıkmıştı. Bu çatışmalar sırasında iki tane Alman misyonerin ölümü üzerine Almanya bu olaya tepki olarak Shandong eyaletinin Jiaozhou[5] şehrini işgal etti. Ruslar bundan fırsat bilerek Liaoyang , İngiltere ve Fransada sırasıyla Weihai ve Guangzhou işgal ettiler. Dadaohui Boxer örgütünün öncüsü olarak kabul edilir.
1898 Kasım ayında Zhao Sanduo’nın[6] önderliğinde Shandong eyaletinin Guan Kasabasında bir katolik kiliseye saldırmışlardır. Bu saldırı Boxer isyanın ilk belirtisiydi. Saldırının ardın Qing hükümeti Yihetuan’ın yaptıklarına karşı bir daha kiliselerin böyle olaya maruz kalmaması için kiliseleri korumaya başlamıştı. Shangdong eyaletindeki bu olayın olduğu sıralardaki valisi Zhang Rumei Qing hükümdarlığına tarafından görevden alınarak Yuxian getirildi. Yuxian aslında tam bir yabancı karşıtı biridir. Yuxian zamanında Boxer örgütü Yarı Yasal hak[7] elde etmişti fakat güçlü ülkelerin Qing hanedanlığına isteği kiliselere yapılan saldırıların bastırılmasını ve Yuxian’ın görevden alınmasını istemiştir. Yuxian bunun üzerine bütün kiliselere asker göndererek korumaya başlamıştır. Fakat artık çok geçtir..Çünkü Yuan Shikai artık Yuxian yerine göreve getirilmiştir. Yuanxian görevden alınmadan önce Boxer isyanı liderlerinin bir çoğunu öldürtmüştür. Yuan ShiKai’ın[8] gelişiyle beraber isyana yapılan ağır baskılar daha arttı. Boxer isyanını yapanlar bu yüzden mecburen Zhili[9] göç etmek zorunda kaldı.Fakat Boxer isyancıları burada daha da güçlenerek 1900 yılında tekrar yakın çevredeki kiliselere saldırmıştı.
Boxer isyanı daha sonra başka yerleri ve Tianjin’ni de işgal edip Pekin yakınlaşmasıyla beraber Qing hükümeti Boxer örgütünün bu gelişmesinden dolayı politikasını değiştirdi. Yabancı devletleri politikasını değiştirmemesini istemesine rağmen hükümdarın annesi Cixi[10] bu politikayı değiştirmedi. Artık Qing Hanedanlığının baskısından kurtulan Boxer Örgütü 1900 senesinde Pekin’ide işgal etmeye başlamıştır.1900 yılından artık Boxer örgütü kontrolden çıkmıştı. Pekin’de önlerine gelen bütün misyonerleri, kiliseleri, yabancılara ait bütün mekanlara zarar verdiler. Emperyalist devletler Pekindeki elçiliklerinin güvensiz olduklarından dolayı elçilikleri korumak için asker göndermeye başladılar. Fakat İmparator annesi Cixi çift politika izleyerek Boxer örgütünü de kullanarak Emperyalist devletlere savaş açtı. (Çift Politika: 1-Boxer örgütünü kullanmak 2- Gizliden Emperyalist devletlerle antlaşmalar yapmak) Qing hanedanlığı askeriyle Boxer hareketi askerleri Pekin ve Tianjindeki bütün birçok kiliseyi abluka alarak buraları yakıp yıkmışlardır. Saldırıdan dolayı bütün güçler Tianjin’e çekilmişlerdi.
Bu olaylardan büyük rahatsızlık duyan dönemin etkin devletleri ABD, İtalya Fransa Avusturya-Macaristan, Japonya Almanya Birleşik Krallık ve Rusya ‘’Sekiz Devlet İttifakı[11]’’nı kurdular. Artık Sekiz İttifak Devleti defalarca saldırıya maruz kalan kiliseleri yardım ve Tianjin’deki kuşatmadan kurtarmak için Tianjin’e askeri çıkarım yapmaya başladı.Fakat burada bir kısım Qing Hanedanlığı askerleriyle ve Boxer İsyanı harekatıyla karşılaştılar. Burada onları yenerek Tianjin’i işgal ettiler ve Pekin’i işgal için toplandılar. Tianjin işgalinden sonra İmparator annesi Cixi korkmuştu. Boxer Örgütü’nün Qing Hanedanlığının güvenliğine zarar verdiğinden dolayı Emperyalist devletlere barış teklif etmişti. Fakat bu barış teklifine bir yanıt alamamıştı. Artık Sekiz Devlet İttifak ordusu 54 bin kişiyle Pekin’i işgal etmeye başladı ve 14 Ağustos’ta Yasak Şehre girmişlerdir. Önlerine çıkan bütün Yihetuan hareketine katılanları öldürmüşlerdir. Pekin işgalinden sonra İmparator annesi Cixi İmparator alıp Xi’an a götürmüştür.
Sekiz İttifak Devleti orduları artık Pekin’in işgal ettikten Boxer harekatının işgal ettiği bütün yerleri işgal etmeye başladı ve bütün elçilik ve kiliseleri koruma altına aldı. Qing hanedanlığı 1901 yılının eylül ayında Li Hongzhang[12] temsilciliğinde Sekiz İttifak Devletleriyle Xinchou [13]Antlaşmasını imzalamıştır.
Antlaşmanın sonucunda Emperyalist Devletleri Qing Hanedanlığı üzerindeki otoritesi daha da artmıştır. Büyük bir tazminat ödeyen Qing hanedanlığı ekonomisini ve fakirlik seviyesi daha düşmüştür.Bununla birlikte Qing Hanedanlığı ekonomisi Emperyalist Güçler tarafından yari koloni hale getirilmiştir.Çin’in egemenliğini ve ulusal egemenliği büyük bir sıkıntıya sokmuştur.Bunun sonucunda Çin Halkının Emperyalizme olan mücadelesi sona erdi.
3- Boxer İsyanın Sonuçları ve Çin İçin Önemi
Boxer isyanı başarısız olmasına rağmen bazı yönlerden derin yüklü anlamı vardır.Bu isyan sayesinde Çin halkının vatanını ne kadar sevdiğini, emperyalist devletlerin boyunduruğu altında yaşamak istememesinin farkına varılmasını sağladı. Boxer İsyanı Emperyalizmin Çini parçalama planını bozmuştur.İsyanın sonucunda Boxer İsyanı başarısız olmasının nedenlerinden bazıları doğru bir stratejisinin olmaması, isyanın büyük kısmını köylüleri ve çiftçilerin oluşturması siyasi kesimle alakasının olmaması, tam olarak örgütlenmemeleri, iyi bir liderlerinin olmamasıdır. Boxer isyanı Çin’in dünyadaki prestiji daha da düşürmüştür. Qing hanedanlığı Japon savaşlarından yenik ayrılması , Emperyalist devletlerin Qing Hanedanlığı üstündeki bölüşme çabaları , üstüne bir de Boxer İsyanı 1912 Qing hanedanlığının yıkılma sebepleri olarak gösterilecektir.
Kaynakça
- 有关八国联军战争的几个问题_林华国
- 义和团运动和八国联军入侵_王毓华
- 义和团起源研究的回顾与随想_程歗,
- 义和团_扶清灭洋_口号的解读_王如绘
- 论义和团运动起源的三个阶段_王如绘
- 播独立之种子开历史之辉光_中国人民抗击八国联军侵华百年祭_庄建平
- 八国联军侵华战争中何以会出现战与非战的矛盾_赵春晨
- 八国联军侵华战争警世录_孙红旗
[1] II. Afyon Savaş’ından sonar 1860’da Çin ile Birleşik Krallık ve Fransa İmparatorluğu arasında gerçekleştirilen bir antlaşmadır. Antlaşma Çin açısından çok adaletsiz olmuştur. Yarı kolonilicik başlangıç aşamalarından biridir.
[2] 甲午战争: Qing Hanedanı ile Meiji dönemi Japon İmparatorluğu arasında, Kore‘nin hakimiyeti üzerine gerçekleşmiştir.Bu savaştan sonra Çin’de Japon Emperyalizmi görülmeye başlanmıştır.
[3] 扶清灭洋
[4] 大刀会:Qing hanedanlığı zamanında kurulan gizli bir örgüt.
[5] 胶州:Shangdong eyaletıne bağlı bır şehir
[6] 赵三多
[7] 半合法
[8] 袁世凯Çinli komutan ve devlet adamı. Qing (Mançu) Hanedanı döneminde 1911’e değin reform hükümetinde bakanlık yapmış. 1912-1916 arasında Çin Cumhuriyeti‘nin ilk başkanı olmuştur. İmparatorluğun son günlerinde soyluluk unvanı almıştır.
[9] 直隶: Hebei eyaletinin eski adıdır. 1928 yılında Çin Cumhuriyeti tarafından ismi değiştirilmiştir.
[10] 慈禧太后: İmparator Xianfeng’nın(咸丰) cariye alarak aldığı ve İmparator Tongzhi’nın（同治）annesi
[12] 李鸿章: Lihongzhang
[13] 辛丑条约:
