Çin tarihindeki ilk terörle mücadele yasasını geçtiğimiz yılın Aralık ayında kabul etmişti. Türkiye’deki torba yasaların aksine uzun bir hazırlık safhası geçiren Çin’in terörle mücadele yasası, hayatın her kademesine etki edecek nitelikte. Çin Ulusal Halk Kongresi Daimi Konseyi’nin geçirdiği yeni yasanın hazırlanış sürecinde terörle mücadelede başarılı olmuş ülkelerden ilham alındığını söyleyen yetkililer, yasanın özgürlükleri kısıtlayacağı eleştirisine ise “gelişen teknolojiyle” birlikte terör eylemlerinin gerçekleştirilmesinin kolaylaştığını ve mümkün olduğunca temel özgürlüklere zarar vermeden çalışmalarını yürüteceklerini belirtti.
Terörizm ve Radikalizm Birlikte Değerlendiriliyor
Çin’in terörle mücadele yasasında öne çıkan unsurlardan biri terörizm ve radikalizmin eşit derecede tehlike oluşturması oldu. Teröre geniş bir tanım yapılan yasada, terörizm “şiddet, yıkım, tehdit gibi yöntemler vasıtasıyla toplumda korku oluşturan, kamu güvenliğine zarar veren, kişilik haklarını ve mülkiyet hakkını ihlal eden, veya devlet organlarını, uluslararası örgütleri tehdit eden, siyasi ve ideolojik amaçları gerçekleştirmek hedefindeki görüşler ve eylemlerdir” şeklinde ifade edildi.
Devletin terörle mücadelede kapsamlı bir politika uygulayacağının sinyalleri verilen yasanın dördüncü maddesinde, “Devlet terörle mücadeleyi ulusal güvenlik stratejisi kapsamına alır” denildi.
Yasada dini ögelere yönelik müdahale alanı oluşturulduğu gözlenirken, aynı maddede “Devlet dini öğretileri çarpıtarak ya da başka yöntemlerle nefreti ve ayrımcılığı tahrik eden ve şiddeti savunan her şekildeki radikalizme karşıdır ve terörizmin ideolojik temelini ortadan kaldırır.” şeklindeki ifadeyle bazı dini hareketlerin radikalizm kapsamına alınacağı mesajı verildi. Her ne kadar altıncı maddede “Terörle mücadele çalışmaları esnasında vatandaşların din özgürlüğü ve etnik gelenek ve göreneklerine saygı duyulur, herhangi bir coğrafi, etnik unsur, din ve benzeri sebeplerle ayrımcılık uygulanması yasaklanır.” denilse de bu alanın çok esnek ve hassas oluşu Batılı ülkelere göre suistimale açık bir ortam meydana getiriyor.
Devlet Terörle Mücadele İşleri Önderlik Kurumu (Amirliği)
Terörle mücadele yasasının Çin’in güvenliğini yeni oluşturulan bir kurumla farklı bir stratejide ele aldığı görülüyor. Çin devleti, terörle mücadele çalışmalarını “Devlet Terörle Mücadele İşleri Önderlik Kurumu” ya da diğer bir tabirle “Devlet Terörle Mücadele İşleri Amirliği” olarak adlandırılan kurum çatısı altında yürüteceğini kamuoyuna ilan ediyor. Terörle Mücadele Amirliği, bağımsız bir kurum. Çalışmalarını Kamu Güvenliği Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Bakanlığı ile koordineli olarak yürütecek olan bu kurum, terörle mücadelede Emniyet, Ordu ve Çin Silahlı Polis Birlikleri olarak adlandırılan Jandarma Birlikleri’ni komuta edecek. Özellikle terör olaylarını önlemede aktif olarak kullanılacak. Terörle Mücadele İşleri Amirlikleri, tüm eyaletlerde ve şehirlerde kurulacak. İhtiyaç halinde ise ilçelerde de kurulabilecek.
Öte yandan yasada, Köy Komiteleri, Mahalle Sakinleri Komiteleri, Kurumsal İş Birimleri’nin terörle mücadele çalışmalarına dahil olacağı yasada açıkça belirtilirken, toplumun en alt tabakasından en üst tabakasına kadar terörle mücadelede sorumluluğu olduğu vurgulanıyor. Dokuzuncu maddede “Tüm kurum ve kişilerin terörle mücadelede ilgili makamlara yardım etme ve işbirliği içerisinde olma görevi vardır.” denilerek terörle mücadelenin her bireyin vatandaşlık görevi olduğu ifade ediliyor. Bu durum, Batılı devletler tarafından “her vatandaş birer muhbir haline getiriliyor” eleştirisine tabi tutuluyor. Birçok devlette olduğu gibi ödül mekanizması da yasaya eklenmiş: “Gözle görünür katkısı olan birim ve kişilere, devletin ilgili mevzuatınca takdirname ve ödül verilecektir.”
Terör Örgütünün Tanımı ve İlanı
Yasanın üçüncü maddesi gereği terör örgütünün tanımı ve ilanı Terörle Mücadele İşleri Amirliği tarafından yapılacak. Yasada “Kamu Güvenliği Bakanlığı, Ulusal Güvenlik Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve Eyalet düzeyindeki Terörle Mücadele İşleri Önderlik Kurumları tarafından terör faaliyeti örgütü ve üyelerine yönelik bir tanıma gerek duyulduğunda Devlet Terörle Mücadele İşleri Önderlik Kurumu’na başvurmaları gerekir.” denilirken, bu görevin sadece bu kuruma ait olduğu ise özellikle vurgulanmış. Ancak “orta ve üstü derecelerdeki Halk Mahkemeleri ceza davalarının görülmesi sırasında hukuk içerisinde terör faaliyeti örgütü ve üyesi tanımı yapabilir.” ifadesiyle yargı organı tarafından da terör tanımı yapılabileceği istisnası getirilmiş.
Karapara Aklama İdaresi’ne Özel Görev
Terör faaliyetlerinin finansmanını önlemek için ise Çin’in Bakanlar Kurulu olarak görev yapan ancak daha fonksiyonlu olan Devlet Konseyi’ne bağlı Karapara Aklama İdaresi’ne mal varlıklarını dondurma ve el koyma gibi yetkiler verilmiş. Ancak Karapara Aklama İdaresi Terörle Mücadele İşleri Amirliği’nin yönlendirmesi eşliğinde bu kararları alabilecek.
Çok Kapsamlı Teknolojik Tedbirler
Telekomünikasyon operatörleri ve internet servis sağlayıcılarına ağ güvenliği, bilgi içerik denetim sistemi ve güvenlik teknolojisi önleyici tedbirlerini yerine getirme görevi verilen yasada aynı kurumlara terörizm ve radikalizm içerikli bilgilerin yayılmasını engelleme, terörizm ve radikalizm içerikli bilgilerin farkına varılması durumunda iletişimi ivedi şekilde durdurma, ilgili kayıt ve bilgileri kaydetme ve sosyal araçlardan silme ve Emniyet Organı veya ilgili birime bildirme sorumlulukları getirildi. Terör faaliyetlerinde kullanılan teknolojik araç ve unsurların şifrelerini çözme gibi teknik ifadelerin de yer aldığı yasa, kitle iletişim araçlarına büyük bir takip sistemi getirmiş durumda.
Posta ve Kargolara Güvenlik Kontrol Sistemi
Demiryolu, karayolu, denizyolu, havayolu kargo ve postaları, hızlı teslimat gibi lojistik işletmelere güvenlik kontrol sistemi uygulama, müşterilere kimlik kontrolü yapma, nakliye ve sevkiyat mallarına güvenlik kontrolü veya mühür açma muayenesi uygulama gibi yükümlülükler getirilen yasada, önemli güvenlik tehlikesi bulunan veya müşterinin güvenlik kontrolünü reddettiği yüklerin taşınması yasaklandı. Ayrıca lojistik operasyon şirketlerinin, malları taşınan ve ulaştırılan müşterilerin kimliklerinin ve eşyalarının bilgilerini kayıt sistemi uygulaması yapması zorunluluğu bulunduğu vurgulandı.
Çin’in “Makul Şüphe”si Çok Kapsamlı
Çin’in terörle mücadele yasasında Emniyet birimlerine mahkeme kararı olmaksızın terör şüphelilerini gözaltına alma yetkisi veriliyor. “Emniyet Organının terör faaliyeti şüphesine dair aldığı rapor veya terör faaliyeti şüphesini farketmesi durumunda, soruşturularak doğrulanması gerektiğinden derhal soruşturma yapılması gerekir.” şeklinde geçen ifadeyle soruşturma başlatma yetkisi doğrudan Emniyet güçlerine tevdi edilmiş. Ellinci maddede “Emniyet Organı terör faaliyeti şüphesi soruşturmasında, ilgili kanunlar hükmünce şüpheli şahsı sorgulayabilir, kontrol edebilir, çağırabilir; emsal resmi, parmak izi, göz tanıma gibi biyometrik tanıma bilgilerinin yanı sıra kan, idrar ve hücre pulu gibi biyometrik örneklerini elde edebilir veya toplayabilir ve imzasını kaydedebilir.
Emniyet Organı, terör faaliyeti şüphesi soruşturmasında, ilgili duruma dair bilgi sahibi olan kişileri sorgulanmak üzere Emniyet Organına veya başka bir yere gelmelerini bildirebilir.” denilmiş. Emniyet’e şüpheli şahısların mevduat, havale, hisse senetleri, tahvil, fon hisseleri gibi varlıklarını kontrol etme ve mühürleme, el koyma ve dondurma gibi tedbirleri uygulama yetkisi verilirken, bu tedbirlerin süresi iki ay süre ile kısıtlanmış. Durumun karışık olması halinde, bir üst derecedeki Emniyet Organı sorumlusunun onayıyla bu sürenin bir ay uzatılması öngörülmüş.
Terör şüphelilerine şüphenin kuvvetlenmesi durumunda ise, başka şehre gidiş yasağı, toplu taşıma araçlarına binme yasağı, belirli şahıslarla görüşme yasağı ve elektronik takip gibi tedbirlerin alınabileceği yasanın en dikkat çeken bölümlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
Yurtdışında Operasyon Yetkisi
“Çin Halk Cumhuriyeti toprakları dışında Çin Halk Cumhuriyeti Devleti’ne, vatandaşına ve kurumuna yönelik terör faaliyeti suçu işleyen, ya da Çin Halk Cumhuriyeti’nin imzaladığı ve katıldığı uluslararası antlaşmalarda tanımlanan terör faaliyeti suçlarını işleyen kişiler için, Çin Halk Cumhuriyeti cezai yargılama yetkisini kullanır, hukuk içerisinde cezai sorumluluk takip edilir.” denilen yasada, Çin toprakları dışında Çin aleyhine gerçekleşen tüm olayların yakından takip edileceği vurgulanmış. Bu yasada özellikle öne çıkan hususlardan birisi ise yurtdışı operasyon yetkisinin verildiği 71.maddede “İlgili ülkelerle antlaşmaya varıldıktan ve onay için Devlet Konseyi’ne rapor verildikten sonra, Devlet Konseyi Kamu Güvenliği Bakanlığı, Devlet Güvenlik Bakanlığı terörle mücadele misyonunu yürütmek için yurtdışına personel gönderebilir.
Çin Halk Kurtuluş Ordusu, Çin Halk Silahlı Polis Kuvvetleri tarafından yurtdışında terörle mücadele misyonunun yürütülmesi, Merkezi Askeri Komisyonu tarafından onaylanır.“ denilerek uluslararası işbirliğine açık olunduğunun mesajı veriliyor. Böylelikle askeri ve politik olarak günden güne etkisini hissettiren Çin, yurtdışındaki misyonlarda daha aktif olarak görülecek denilebilir.
Ayrıca özellikle terör suçlarıyla karşılıklı değişim anlaşmalarının uygulanabileceğine yönelik madde ile Çin’in Orta Doğu’daki IŞİD gibi terör örgütlerine karşı ülke sınırları dışında tedbir almaya çalıştığı anlaşılıyor. Yasada, “Terörle mücadelede uluslararası işbirliği kapsamında elde edilen belgeler İdari Ceza ve Cezai yargılamada delil olarak kullanılabilir, ancak tarafımızca delil olarak kabul edilmemesine dair söz verilenler hariç.” denilerek diğer ülkelerle işbirliklerinde kapalı diplomasi yürütmek için açık kapı bırakılıyor.
Çin’in çıkardığı terörle mücadele yasasının sadece Çin değil, özellikle Asya-Pasifik bölgesine çok büyük etkisi olacağı söylenebilir. Çin’in güvenlik için aldığı tedbirlerin farkında olan bölge ülkeleri Çin’in terörle mücadele yasasının ardından kendi politikalarını yeniden şekillendirecek diyebiliriz. Ayrıca bu yasayla birlikte Çin’de terörle mücadelede yeni bir dönemin başladığını da söyleyebiliriz.
Kaynak: Çin Halk Cumhuriyeti Terörizmle Mücadele Yasası, http://news.xinhuanet.com/politics/2015-12/27/c_128571798.htm
